Herba Phyllanthi Urinariae

Tóm tắt

Diệp hạ châu (Herba Phyllanthi urinariae) là toàn cây tươi hoặc đã phơi khô của cây chó đẻ răng cưa (Phyllanthus urinaria L.), thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae). Cây phân bố rộng khắp ở Việt Nam và các nước Đông Nam Á. Từ xa xưa, người dân đã sử dụng diệp hạ châu để điều trị các bệnh về gan, mật, đường tiêu hóa. Nhờ chứa nhiều hoạt chất có lợi như Phyllanthin, Hypophyllanthin Niranthin, Nirtetralin và Phylteralin diệp hạ châu có tác dụng bảo vệ gan, chống viêm gan, hạ men gan, chống oxy hóa, giải độc, lợi tiểu, kháng khuẩn, chống viêm, giảm đường huyết.

I. Thông tin về dược liệu

Định danh

• Dược liệu tiếng Việt: Diệp Hạ Châu - Toàn Cây
• Dược liệu tiếng Trung: nan (nan)
• Dược liệu tiếng Anh: nan
• Dược liệu latin thông dụng: Herba Phyllanthi Urinariae
• Dược liệu latin kiểu DĐVN: Rhizoma Curcumae Zedoariae
• Dược liệu latin kiểu DĐVN: nan
• Dược liệu latin kiểu thông tư: nan
• Bộ phận dùng: Toàn Cây (Herba)

Mô tả dược liệu

Theo dược điển Việt nam V: nan

Mô tả dược liệu theo thông tư chế biến dược liệu theo phương pháp cổ truyền: nan

Chế biến

Chế biến theo dược điển việt nam V: nan

Chế biến theo thông tư: nan

II. Thông tin về thực vật

Dược liệu Diệp Hạ Châu - Toàn Cây từ bộ phận Toàn Cây từ loài Phyllanthus urinaria.

Mô tả thực vật: Cây cao khoảng 30 cm, thân gần như nhẵn, mang nhiều cành nhỏ màu hơi tía. Lá mọc so le xếp thành hai dãy sít nhau trông như lá kép lông chim. Phiến lá thuôn bầu dục hay trái xoan ngược, dài 5 mm đến 15 mm, đầu nhọn hay hơi tù, màu xanh sẫm ở mặt trên, xanh nhạt ở mặt dưới, không cuống hay có cuống rất ngắn. Hoa màu trắng mọc ờ dưới lá, đơn tính, hoa đực hoa cái cùng gốc, hoa đực ở đầu cành, hoa cái ở dưới. Hoa không có cuống hoặc có cuống rất ngắn. Quả nang hình cầu, đường kính có thể tới 2 mm, sần sùi, nằm sát dưới lá. Quả có sáu hạt. Hạt hình tam giác màu nâu nhạt, lưng hạt có vân ngang.

Tài liệu tham khảo: “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” - Đỗ Tất Lợi Trong dược điển Việt nam, loài Phyllanthus urinaria được sử dụng làm dược liệu.

Phân loại thực vật của Phyllanthus urinaria

Kingdom: Plantae

Phylum: Tracheophyta

Order: Malpighiales

Family: Phyllanthaceae

Genus: Phyllanthus

Species: Phyllanthus urinaria

Phân bố trên thế giới: Thailand, United States of America, French Guiana, Costa Rica, Chinese Taipei, China, Puerto Rico, Malaysia, India, Indonesia, Brazil, Japan, Singapore, El Salvador

Phân bố tại Việt nam: Không có ghi nhận ở Việt Nam

III. Thành phần hóa học

Theo tài liệu của GS. Đỗ Tất Lợi: (1) Nhóm hóa học : Phyllathin C24H34O6; Hypophyllanthin C24H30O7; Niranthin C24H32O7; Nirtetralin C24H30O7 và Phylteralin C24H34O6. (2) Biomaker : corilagin (C27H22O18)

Theo cơ sở dữ liệu lotus, loài Phyllanthus urinaria đã phân lập và xác định được 74 hoạt chất thuộc về các nhóm Cinnamic acids and derivatives, Aryltetralin lignans, Dibenzylbutane lignans, Flavonoids, Tannins, Steroids and steroid derivatives, Isocoumarins and derivatives, Carboxylic acids and derivatives, Organooxygen compounds, Benzene and substituted derivatives, Fatty Acyls, Prenol lipids, Furanoid lignans trong bảng dưới đây.

chemicalTaxonomyClassyfireClass	smiles_count
Aryltetralin lignans	822
Benzene and substituted derivatives	188
Carboxylic acids and derivatives	110
Cinnamic acids and derivatives	54
Dibenzylbutane lignans	421
Fatty Acyls	96
Flavonoids	122
Furanoid lignans	598
Isocoumarins and derivatives	42
Organooxygen compounds	204
Prenol lipids	540
Steroids and steroid derivatives	308
Tannins	947

Danh sách chi tiết các hoạt chất như sau:

Nhóm Aryltetralin lignans.

Nhóm Benzene and substituted derivatives.

Nhóm Carboxylic acids and derivatives.

Nhóm Cinnamic acids and derivatives.

Nhóm Dibenzylbutane lignans.

Nhóm Fatty Acyls.

Nhóm Flavonoids.

Nhóm Furanoid lignans.

Nhóm Isocoumarins and derivatives.

Nhóm Organooxygen compounds.

Nhóm Prenol lipids.

Nhóm Steroids and steroid derivatives.

Nhóm Tannins.

---

IV. Tác dụng dược lý

Theo tài liệu quốc tế: nan

---

V. Dược điển Việt Nam V

Soi bột

nan

Vi phẫu

nan

Định tính

nan

Định lượng

nan

Thông tin khác

• Độ ẩm: nan
• Bảo quản: nan

VI. Dược điển Hồng kong

---

VII. Y dược học cổ truyền

nan

Tên vị thuốc: nan

Tính: nan

Vị: nan

Quy kinh: nan

Công năng chủ trị: nan

Phân loại theo thông tư: nan

Tác dụng theo y dược cổ truyền: nan

Chú ý: nan

Kiêng kỵ: nan

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Aryltetralin lignans là (7s,8s,9r)-9-(3,4-dimethoxyphenyl)-4-methoxy-7,8-bis(methoxymethyl)-2h,6h,7h,8h,9h-naphtho[1,2-d][1,3]dioxole (LTS0166230), 1-(3,4-dimethoxyphenyl)-6,7-dimethoxy-2,3-bis(methoxymethyl)-1,2,3,4-tetrahydronaphthalene (LTS0075121), 5-(3,4-dimethoxyphenyl)-6,7-bis(methoxymethyl)-2h,5h,6h,7h,8h-naphtho[2,3-d][1,3]dioxole (LTS0273107), 9-(3,4-dimethoxyphenyl)-4-methoxy-7,8-bis(methoxymethyl)-2h,6h,7h,8h,9h-naphtho[1,2-d][1,3]dioxole (LTS0273109), (5r,6s,7r)-5-(3,4-dimethoxyphenyl)-4-methoxy-6,7-bis(methoxymethyl)-2h,5h,6h,7h,8h-naphtho[2,3-d][1,3]dioxole (LTS0133267), 5-[(1r,2s,3s)-6,7-dimethoxy-2,3-bis(methoxymethyl)-1,2,3,4-tetrahydronaphthalen-1-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0146629), (5r,6s,7s)-5-(3,4-dimethoxyphenyl)-4-methoxy-6,7-bis(methoxymethyl)-2h,5h,6h,7h,8h-naphtho[2,3-d][1,3]dioxole (LTS0157121), hypophyllanthin (LTS0230397), 5-(3,4-dimethoxyphenyl)-4-methoxy-6,7-bis(methoxymethyl)-2h,5h,6h,7h,8h-naphtho[2,3-d][1,3]dioxole (LTS0268754), (1r,2s,3s)-1-(3,4-dimethoxyphenyl)-6,7-dimethoxy-2,3-bis(methoxymethyl)-1,2,3,4-tetrahydronaphthalene (LTS0097156), 5-[6,7-bis(methoxymethyl)-2h,5h,6h,7h,8h-naphtho[2,3-d][1,3]dioxol-5-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0020679), 5-[(1s,2r,3r)-6,7-dimethoxy-2,3-bis(methoxymethyl)-1,2,3,4-tetrahydronaphthalen-1-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0038469), 5-[6,7-dimethoxy-2,3-bis(methoxymethyl)-1,2,3,4-tetrahydronaphthalen-1-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0142097), 5-[(5r,6s,7s)-6,7-bis(methoxymethyl)-2h,5h,6h,7h,8h-naphtho[2,3-d][1,3]dioxol-5-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0094358), (5r,6s,7s)-5-(3,4-dimethoxyphenyl)-6,7-bis(methoxymethyl)-2h,5h,6h,7h,8h-naphtho[2,3-d][1,3]dioxole (LTS0042830).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Benzene and substituted derivatives là galop (LTS0222857), ethyl gallate (LTS0270645), 3,4-dihydroxybenzoic acid (LTS0018765), methyl gallate (LTS0043810), 1-(2r)-2,5-dimethylhexyl 2-(2s)-2,5-dimethylhexyl phthalate (LTS0081124), 1,2-bis(2,5-dimethylhexyl) phthalate (LTS0120436).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Carboxylic acids and derivatives là 4-({[(1e)-3-(4-carboxyphenoxy)-3-oxoprop-1-en-1-yl]oxy}carbonyl)benzoic acid (LTS0140291), succinic acid (LTS0237204), 4-({[3-(4-carboxyphenoxy)-3-oxoprop-1-en-1-yl]oxy}carbonyl)benzoic acid (LTS0177328).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Cinnamic acids and derivatives là (2e)-3-(3-carbamimidoyl-4-hydroxyphenyl)prop-2-enoic acid (LTS0151027), 3-(3-carbamimidoyl-4-hydroxyphenyl)prop-2-enoic acid (LTS0109982).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Dibenzylbutane lignans là phyllanthin (LTS0236814), 6-[(2r,3r)-3-[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]-4-methoxy-2-(methoxymethyl)butyl]-4-methoxy-2h-1,3-benzodioxole (LTS0116040), 4-{3-[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]-4-methoxy-2-(methoxymethyl)butyl}-1,2-dimethoxybenzene (LTS0221454), 4-[(2r,3r)-3-[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]-4-methoxy-2-(methoxymethyl)butyl]-1,2-dimethoxybenzene (LTS0108070), 6-{3-[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]-4-methoxy-2-(methoxymethyl)butyl}-4-methoxy-2h-1,3-benzodioxole (LTS0164954), 6-[(2s,3s)-3-[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]-4-methoxy-2-(methoxymethyl)butyl]-4-methoxy-2h-1,3-benzodioxole (LTS0115626), 5-{3-[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]-4-methoxy-2-(methoxymethyl)butyl}-2h-1,3-benzodioxole (LTS0172326), 5-[(2s,3s)-3-[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]-4-methoxy-2-(methoxymethyl)butyl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0258045).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Fatty Acyls là triacontanol (LTS0026833), hexacosanoic acid (LTS0240902), methyl octacosanoate (LTS0228394).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Flavonoids là 3-rutinosyl quercetin (LTS0032845).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Furanoid lignans là 3,4-bis(2h-1,3-benzodioxol-5-ylmethyl)oxolan-2-one (LTS0079231), hinokinin (LTS0118756), 5-[5-(3,4-dimethoxyphenyl)-3,4-bis(methoxymethyl)oxolan-2-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0055294), 5-[(2s,3s,4s,5r)-5-(2h-1,3-benzodioxol-5-yl)-3,4-bis(methoxymethyl)oxolan-2-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0081252), 5-[(2r,3s,4s,5r)-5-(2h-1,3-benzodioxol-5-yl)-3,4-bis(methoxymethyl)oxolan-2-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0109007), (3s,4s)-3,4-bis(2h-1,3-benzodioxol-5-ylmethyl)oxolan-2-one (LTS0115450), (3s,4s)-4-(2h-1,3-benzodioxol-5-ylmethyl)-3-[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]oxolan-2-one (LTS0173921), 5-[5-(2h-1,3-benzodioxol-5-yl)-3,4-bis(methoxymethyl)oxolan-2-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0266355), 5-[(2s,3r,4s,5s)-5-(3,4-dimethoxyphenyl)-3,4-bis(methoxymethyl)oxolan-2-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0227570), 4-(2h-1,3-benzodioxol-5-ylmethyl)-3-[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]oxolan-2-one (LTS0006428), 5-[(2s,3s,4s,5r)-5-(3,4-dimethoxyphenyl)-3,4-bis(methoxymethyl)oxolan-2-yl]-2h-1,3-benzodioxole (LTS0002521).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Isocoumarins and derivatives là 7,8,9-trihydroxy-3,5-dioxo-1h,2h-cyclopenta[c]isochromene-1-carboxylic acid (LTS0239831).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Organooxygen compounds là xanthoxylin (LTS0150432), 6-{[3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}-7,7a-dihydro-6h-1-benzofuran-2-one (LTS0241633), (6r,7as)-6-{[(2r,3r,4s,5s,6r)-3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}-7,7a-dihydro-6h-1-benzofuran-2-one (LTS0028703), (6s,7ar)-6-{[(2r,3r,4s,5s,6r)-3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}-7,7a-dihydro-6h-1-benzofuran-2-one (LTS0036216).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Prenol lipids là (-)-friedelin (LTS0041645), β-amyrin (LTS0251864), β-amyrin (LTS0075776), (1r,3ar,5ar,5br,7ar,9r,11ar,11br,13ar,13br)-3a,5a,5b,8,8,11a-hexamethyl-1-(prop-1-en-2-yl)-hexadecahydrocyclopenta[a]chrysen-9-yl acetate (LTS0102246), lupeol acetate (LTS0077599), 3a,5a,5b,8,8,11a-hexamethyl-1-(prop-1-en-2-yl)-hexadecahydrocyclopenta[a]chrysen-9-yl acetate (LTS0081577), pentahydroxybenzoic acid (LTS0155544).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Steroids and steroid derivatives là stigmast-5-en-3-ol, (3β)- (LTS0204616), sitosterol (LTS0168132), stigmast-5-en-3-ol (LTS0071224), phytosterol (LTS0029311).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Tannins là (1r,38r)-1,13,14,15,18,19,20,34,35,39,39-undecahydroxy-2,5,10,23,31-pentaoxo-6,9,24,27,30,40-hexaoxaoctacyclo[34.3.1.0⁴,³⁸.0⁷,²⁶.0⁸,²⁹.0¹¹,¹⁶.0¹⁷,²².0³²,³⁷]tetraconta-3,11(16),12,14,17,19,21,32,34,36-decaen-28-yl 3,4,5-trihydroxybenzoate (LTS0043003), (7r,8s,26r,28s,29s)-1,13,14,15,18,19,20,34,35,39,39-undecahydroxy-2,5,10,23,31-pentaoxo-6,9,24,27,30,40-hexaoxaoctacyclo[34.3.1.0⁴,³⁸.0⁷,²⁶.0⁸,²⁹.0¹¹,¹⁶.0¹⁷,²².0³²,³⁷]tetraconta-3,11,13,15,17(22),18,20,32,34,36-decaen-28-yl 3,4,5-trihydroxybenzoate (LTS0238381), (1s,19r,21s,22r,23r)-6,7,8,11,12,13,22,23-octahydroxy-3,16-dioxo-2,17,20-trioxatetracyclo[17.3.1.0⁴,⁹.0¹⁰,¹⁵]tricosa-4(9),5,7,10,12,14-hexaen-21-yl 3,4,5-trihydroxybenzoate (LTS0089285), 6,7,8,11,12,13,22,23-octahydroxy-3,16-dioxo-2,17,20-trioxatetracyclo[17.3.1.0⁴,⁹.0¹⁰,¹⁵]tricosa-4(9),5,7,10,12,14-hexaen-21-yl 3,4,5-trihydroxybenzoate (LTS0069732), 1,13,14,15,18,19,20,34,35,39,39-undecahydroxy-2,5,10,23,31-pentaoxo-6,9,24,27,30,40-hexaoxaoctacyclo[34.3.1.0⁴,³⁸.0⁷,²⁶.0⁸,²⁹.0¹¹,¹⁶.0¹⁷,²².0³²,³⁷]tetraconta-3,11(16),12,14,17,19,21,32,34,36-decaen-28-yl 3,4,5-trihydroxybenzoate (LTS0129733), (1r,7r,8s,26r,28s,29r,38r)-1,13,14,15,18,19,20,34,35,39,39-undecahydroxy-2,5,10,23,31-pentaoxo-6,9,24,27,30,40-hexaoxaoctacyclo[34.3.1.0⁴,³⁸.0⁷,²⁶.0⁸,²⁹.0¹¹,¹⁶.0¹⁷,²².0³²,³⁷]tetraconta-3,11,13,15,17(22),18,20,32,34,36-decaen-28-yl 3,4,5-trihydroxybenzoate (LTS0223783), ellagic acid (LTS0037297), (10r,11s,13r,14r,15s)-3,4,5,14,20,21,22-heptahydroxy-13-(hydroxymethyl)-8,17-dioxo-9,12,16-trioxatetracyclo[16.4.0.0²,⁷.0¹⁰,¹⁵]docosa-1(22),2(7),3,5,18,20-hexaen-11-yl 3,4,5-trihydroxybenzoate (LTS0041434).